به فصد باسليق هر دو دست كردند و بفاصلهء يك هفته مسهل دارند بعده اندكى با ضعف باقى مانده بود از استعمال اين دوا در يك هفته صحت كلى يافت سورنجان شيرين يك درم طباشير دانه هيل عود صليب گشنيز خشك دارچينى هر يك نيم درم كوفته بيخته در شربت انناس نيم اوقيه ورق طلا يك عدد ورق نقره دو عدد آميخته بليسانند و بدرقه به شيره تخم كاسنى و تخم خربزه هر يك دو درم در گلاب و عرق بيدمشك هر يك هفت توله شربت فواكه سه توله بنوشانند . [ ابو سهل ] ابو سهل مىنويسد كه اگر اين مرض از خلط بلغمى باشد بعد تلطيف آن به حب شيطرج و حب منتن و حبى كه از تربد و غاريقون و ايارج فيقرا و شحم حنظل و سورنجان و ماهيزهرج و بوزيدان و شيطرج و صبر و حرمل و فوه و نمك هندى و اشق و جاوشير و سكبينج ساخته باشند تنقيه نمايند بعده ضماد از بابونه اكليل الملك و حلبه و بزر كتان و برگ غار و حرمل و برگ كرنب و بيخ مغاث و صمغ بطم و روغن سنبل ساخته به كار برند و طلا مرتب از صبر دو درم و مر سه درم زعفران يك درم برگ غار پنج درم قسط زراوند مدحرج هر واحد سه درم كوفته بيخته به ميفختج سرشته به عمل آرند . و ايضاً طلاى نخود تنها سوده به آب كرنب سرشته نيكو است . [ شيخ ] شيخ مىفرمايد كه در مفاصل بارد ترياق نيز نافع است و خصوصاً بعد استفراغ كه آن تنقيهء مواد باقى به آهستگى و تحليل آن نمايد و تقويت جميع اعضا كند و واجب است كه اسهال ايشان ببلغم تنها نكنند بلكه مع صفرا زيرا كه اگر اسهال بلغم صرف كنند فى الحال انتفاع يابند و صفرا عود نمايد و سيلان بلغم به سوى عضو بار ديگر كند و بايد كه مسهلات ايشان شديد الحرارة بسيار قوى نباشد كه اخلاط را بگدازد و به سوى عضو رو كند مثل آن‌كه از آن دو چند اخذ كند و سورنجان در اين معتمد و كثيرالنفعست به سبب اسهال او خلط بارد را فى الحال و در آن نفعى ديگر است كه عقب اسهال قبض و تقويت كند پس با اين نفع ممكن نيست كه فضول مجذوبه به دوايى كه آن را اتفاق استفراغ نشود رجوع كند . و ايضاً به قوت دواى مسهل از سيلان در مجارى منع نمايد و اين فعل سورنجان خلاف سائر محللات و مستفرغات حاره است چه اكثر آنها توسيع منافذ كند و آن را واسع فراخ بگذارد ليكن سورنجان مضر معده است پس واجب بود كه با مثل فلفل و زنجبيل و زيره مخلوط سازند و گاهى با وى مثل صبر و سقمونيا براى تقويت اسهال او مىآميزند . و بعضى ذكر كرده‌اند كه در رجل الغراب فعل سورنجان است و در آن ضرر به معده نيست و حجر ارمنى نافع اوجاع مفاصل است و از مسهلات معروفه حب نجاح و حب منتن است و ايارج روفس عظيم النفع به عرق النسا و نقرس است و حب النيل نيز نافع بود . و ايضاً حب الملوك و بوزيدان و ماهيزهرج و رعى الحمام و قنطوريون و حنظل و صبر و فاشرا و فاشرستين و حرمل و اشق و انزروت و مقل و تربد و عاقرقرحا . نسخه مسهل برفق زنجبيل يك درم فلفل نيم درم غاريقون نيم درم مغز قرطم دو درم بيخ رجل الغراب سه درم شربت هيژده قيراط تا بست و چهار قيراط شش يا هفت مجلس اجابت كند . ايضاً زيره سياه زنجبيل سورنجان هر واحد يك درم صبر دو درم كوفته بيخته دو درم و نيم به طبيخ شبت بخورانند كه فى الفور نفع كند . ايضاً بگيرند روغن جوز و انزروت و يا روغن بيد انجير و انزروت يك روز به ايارج فيقرا و يك روز تنها تا هفت روز و گاهى به آب شكوهنج و شبت مطبوخ اخذ كنند . ايضاً بگيرند سورنجان بوزيدان و ماهيزهرج و فلفل و زنجبيل و انيسون و دوقو و به عسل سرشته هر روز بخورند . ايضاً بگيرند سورنجان سى درم شحم حنظل ده درم و هر دو را در پانزده رطل آب بپزند تا سه رطل آب بماند شربت از آن هر روز نيم رطل با سه اوقيه شكر و اين بسيار عجيب است . مسهل خفيف نافع انزروت سرخ سه درم سورنجان سه درم سوده به روغن صد جوز آميخته به آب شبت بخورند كه به غير عنف اسهال كند و تخفيف بخشد . دوايى كه هر روز استعمال نمايند تنقيه به ادرار كند كمافيطوس كماذريوس جنطيانا تخم سداب هر واحد نه اوقيه كوفته بيخته هر روز يك ملعقه بعد هضم طعام سابق با سه اوقيهء آب سرد ناشتا بخورند و ايارج هرمس عجيب و عظيم النفع است كسى كه در ربيع چند روز آن را بخورد مفاصل او را تقويت دهد و آن اخراج فضول كند اكثر بتعريق و ادرار پس عرق النسا به شود . چون اورام و اوجاع مفاصل مزمن گردد به اين تدبير منسوب بحنين انتفاع يابند بگيرند ابهل خشك ربع كيلجه و در آب آن‌قدر كه بپوشد به آتش ملائم بجوشانند تا آب سياه گردد صاف كرده يك رطل از آن گرفته سه اوقيه روغن كنجد بر آن انداخته بنوشند و بر آن غذا حصرميه بخورند . ضمادات : تضميد به سرگين گاو بسيار قوى است در اوجاع مفاصل و پشت و زانو و گويا كه او از بسيار ضمادات افضل است . ضماد قوى بگيرند زيت كهنه يك و نيم رطل نطرون اسكندرانى يك رطل علك البطم فرفيون هر واحد اوقيه ايرسا دو اوقيه آرد حلبه يك و نيم رطل و از آن ضماد مرتب سازند . و ايضاً مقل و جاوشير و پيه گداخته بسيار نافع است براى آن كه از مادهء خام در كبد و مفاصل باشد . ضماد مصاص نطرون دبق اشق نوره از آن ضماد بسازند و يا بگيرند فرفيون و به روغن سوسن سوده طلا نمايند . ضماد قوى بگيرند به ورق و عاقرقرحا و مسك و مويزج و نوره و همه را آميخته